Ateş, sadece seçilmiş durumlarda tedavi edilmelidir!
Hekimi en çok endişelendiren konular:
- Ciddi bakteriyel enfeksiyon (CBE) var mı?
- Febril konvülsiyon riski var mı?
Laboratuvar parametrelerinin CBE’yi göstermedeki güvenilirliği %92
Ateş, hastalık teşhisi olmayıp bir bulgudur ve çocuk acil başvurularının %15-30’unu oluşturur.
Ancak çocuğun genel görünümü ve genel durumu, ateşin derecesinden daha önemlidir.
Ölçüm yerine göre ateş tanımları:
- Aksiller (en sık): 36-37˚C
- Rektal (en doğru): 36,2-38˚C; <5 yaş altı rutin olmamalıdır, rahatsızlık verir.
- Acil serviste önerilen; 4 hafta üzeri tüm çocuklarda dijital termometre ile aksiller ile infrared termometre ile timpanik ölçümdür.
37,1-37,5˚C -> Subfebril ateş
- YD’da: >38˚C -> ATEŞ
- Süt çocuğunda: >38,3˚C -> ATEŞ
- Büyük çocuk: >38,5˚C -> ATEŞ
Hiperpireksi: >41,1˚C
Ateşli çocuğun beslenme durumu ve genel görünümü sorgulanmalıdır. İrritabilite veya letarji var mı bakılmalıdır. Vücutta döküntü var mı incelenmelidir.
Çocukta TOKSİK GÖRÜNÜM:
- Cilt rengi soluk veya mor
- Huzursuzluk
- Aşırı ağlama veya ağlamama
- Emmeme
- Aşırı halsizlik
- Uykuya eğilim veya baygınlık
- Taşipne veya bradipne
Acil serviste hangi çocukta alert olmalıyız?
- Yaş < 2 ay
- Ateş > 40˚C
- Dalgın çocuk
- Havale geçiren çocuk
- Ciltte döküntü
- Çok hasta görünümü
- Hiçbir şey yutamayan çocuk
Ateşin antipiretiklere yanıt vermesi, hastalığın hafif olduğunu göstermez!
Hafif ateşte antipiretik gerekli değildir, yalnızca yüksek ateşte verilmelidir.
Ateşe müdehalede amaç ateşi normale döndürmek değil, büyük çocukların kendini iyi hissettiği, küçük çocukların ise rahatladığı seviyeye getirmek olmalıdır.
PARASETAMOL:
- 10-15 mg/kg/doz; 4 saatte bir (5 dozu aşMamalıdır)
- Günlük max doz 60 mg/kg
- YD’lar için doz:
- 28-32 hafta: 10 mg/kg/doz, 3 kez (max 30 mg/kg/GÜN)
- 32-36 hafta: 10-15 mg/kg/doz, 3-4 kez (max 60 mg/kg/GÜN)
- >36 hafta: 10-15 mg/kg/doz, 4-6 kez (max 60 mg/kg/GÜN)
İBUPROFEN:
- 5-10 mg/kg/doz; 6-8 saatte bir (3-4 kez)
- Günlük max doz 30 mg/kg/GÜN
- Antipiretik etkisi parasetamole göre %50-100 daha fazladır.
- Yan etkileri daha fazladır! <6 ay çocukta kullanılMAmalıdır!
Yapılan çalışmalarda, parasetamol ve ibuprofenin ardışık olarak kullanımının ateşi düşürmede tek başına parasetamol veya ibuprofen kullanılmasına üstünlüğünün olmadığı gösterilmiştir.
Ateşli bir çocuk hastada odak saptanamazsa ve çocuk < 24 ay ise, durumu çok dikkatli olarak değerlendirilmelidir!
< 3 ay çocukta ateş:
Ateşin en sık nedeni enfeksiyonlardır ve çoğu viraldir.
Önceden sağlıklı, rektal ateşi 38˚C’nin üzerindeki bir çocukta ciddi bakteriyel enfeksiyon oranı %10-15 civarındadır.
Tetkik olarak ne isteyelim?
- Tam kan sayımı (WBC) -> Lökosit’e bak; < 5000 veya > 15000 dikkat!
- TİT -> > 10 bakleri/alan veya bakteri var/yok dikkat!
- PAAC -> İnfiltrasyon var/yok dikkat!
- Gayta incelemesi (ishal var ise) -> > 5 lökosit/hpf ise dikkat!
Çocuğun semptomu olmasa bile, TİT mutlaka bakılmalıdır!
MSS bulguları:
- Ense sertliği
- Kernig ve Brudzinski testleri
- Fontanel kabarıklığı
- Konvülsiyon
- Duyusal değişiklikler
Kimler evde izlenebilir?
- < 3ay infantlarda; nontoksik görünüm, önceden sağlıklı ve komplikasyonsuz (prenatal-natal) term infant ve muayenede odağı bulunamayanlarda.
Ayaktan takip öncesi: Seftriakson 50mg/kg IV uygulanır.
Ancak < 3ay ateşli infantların yatarak izlenmesi önerilir!
3 ay – 3 yaş arası ateşli çocuk:
%30’unda enfeksiyon odağı saptanamaz.
Okült (gizli) bakteriyemi riskini %10’a getiren bulgular:
- Ateş > 39˚C
- WBC > 15000
- Mutlak nötrofil sayısı artmış
- Çomak sayısı artmış
- ESR artmış
- CRP artmış
Bak: Toksik görünüm var mı?
- Letarji
- Hipoperfüzyon (kutis marmaratus, KDZ)
- Siyanoz
- Hipo-hiperventilasyon
DİKKAT!
Miyokardit, perikardit ve endokardit çocuklarda nadir görülen enfeksiyonlar olsa da; ateşin nedeni açıklanamayan bir çocuğun nabzı vücut ısısının derecesiyle uyumlu olmayacak kadar yüksek ise; mutlaka EKG çekilerek miyokardit açsından incelenmelidir. Ör: 38C ateşi olan bir hastada nabız 140/dk ise uyumsuzdur!
- Normalde; her 1C’lik ateş artışında, kalp hızı 10-20 atım/dk artar.
| Yaş grubu | Normal nabız (atım/dk) | Ateşli hastada nabız sınırları |
| Yenidoğan (0-28 gün) | 100-160 | 120-180 |
| Bebek (1-12 ay) | 90-160 | 110-180 |
| Çocuk (1-10 yaş) | 70-120 | 90-140 |
| Adölesan (10-18 yaş) | 60-100 | 80-120 |
Ör: Ateşi antipiretiklere yanıt vermeyen bir çocuk hastada Kawasaki hastalığı düşünülebilir.
NOT: Kortikosteroidler, antipiretik amaçlı kullanılmamalıdır!
Febril Konvülsiyonlu Çocuğa Yaklaşım:
Tanım: Çocukluk çağında 1.aydan sonra görülen, öncesinde YD nöbetleri veya provake edilmemiş nöbetleri olMAyan ve diğer akut semptomatik nöbet kriterlerini karşılamayan, MSS enfeksiyonları dışında başka bir ateşli hastalıkla beraber olan nöbettir.
Çoğunlukla 6 ay-3 yaş arasında görülür (en sık 15-18 ay).
Nöbetlerin çoğu jeneralize olmakla beraber:
- Tonik (kasılma)
- Klonik (titreme, atımlar)
- Atonik (yığılma, pelte gibi olma)
- Myoklonik (sıçrama) tipinde olabilir.
Nöbetler genelde 5 dakikadan kısa sürer.
Akut atak sırasında:
- Havayolu açıklığı sağlanır
- Aspirasyonu önlemek için çocuk yan çevrilir
- Vital bulguların izlemi, tedavi yönetiminin temel ilkesidir.
- Eğer nöbetler <5 fdk devam ederse, İV olarak Diazepam (0,2 mg/kg) veya Lorazepam (0,05 mg/kg) uygulanması düşünülmelidir.
- Diazepam hızla emildiğinden, rektal uygulama pratikte daha çok kullanılmaktadır. Rektal Diazepam tüpleri 4-24 aylık çocuklara 5 mg, daha büyük çocuklara 10 mg olarak bulunmaktadı.
- Rektal preparat hazırda yoksa; İV preparat küçük bir enjektöre çekilir, anüs içerisine 4-5 cm ilerletilmiş politen bir tüp yoluyla verilir.
- Hasta sonrasında, uygun bir merkeze SEVK EDİLMELİDİR!
